13 kwietnia 2026 r. · Aktualności ODEKA, Bydgoszcz

Od dziś, 13 kwietnia 2026 r., obowiązują nowe zasady korzystania ze zwolnień lekarskich. Ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 26) po raz pierwszy definiuje, czym jest „praca zarobkowa” i „aktywność niezgodna z celem zwolnienia”. Za takie zachowania na L4 można stracić zasiłek chorobowy za cały okres zwolnienia. Jednocześnie przepisy wprost dopuszczają zwykłe czynności dnia codziennego. Wyjaśniamy, co wolno, a czego nie – i na co musi uważać pracodawca.

Co się zmienia

Do tej pory przepisy mówiły ogólnie, że zasiłek traci osoba, która w czasie zwolnienia wykonuje pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie w sposób niezgodny z jego celem. Brak definicji powodował spory z ZUS i rozbieżne wyroki sądów. Nowe przepisy to porządkują:

Praca zarobkowa – każda aktywność o charakterze zarobkowym, niezależnie od podstawy prawnej (etat, zlecenie, dzieło, działalność).
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia – działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie albo powrót do zdrowia.
Czynności incydentalne – nie powodują utraty zasiłku pojedyncze, wyjątkowe czynności wymuszone istotnymi okolicznościami, np. jednorazowe podpisanie dokumentu, gdy nikt inny nie może tego zrobić.
Codzienne czynności – zakupy w pobliżu, wizyta w aptece czy u lekarza nie są naruszeniem.

Bardzo ważne zastrzeżenie: istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy. Jeśli przełożony prosi chorego pracownika, żeby „tylko na chwilę” przyjechał do zakładu, przejął zmianę albo odpisał na służbowe maile, to ryzyko utraty zasiłku ponosi pracownik – a pracodawca działa wbrew przepisom.

Kontrole zwolnień

Od 13 kwietnia 2026 r. kontrolerzy ZUS mają szersze uprawnienia. Mogą m.in. żądać okazania dokumentu tożsamości, wejść do miejsca, w którym prowadzą kontrolę (np. do mieszkania lub zakładu pracy), oraz odbierać wyjaśnienia od osoby kontrolowanej, pracodawcy i lekarza. Wzory upoważnień i protokołów określa nowe rozporządzenie (Dz.U. 2026 poz. 503). Uprawnieni płatnicy składek nadal mogą samodzielnie kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnień przez swoich pracowników.

Od kiedy i kogo dotyczy

13 kwietnia 2026 r. – definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, nowe zasady kontroli, zmiany w zatrudnianiu lekarzy orzeczników w ZUS.
1 stycznia 2027 r. – kolejny etap reformy orzecznictwa lekarskiego w ZUS.

Przepisy dotyczą wszystkich osób objętych ubezpieczeniem chorobowym – pracowników, zleceniobiorców opłacających dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i przedsiębiorców.

Co to oznacza w praktyce

Pracodawco, nie wydawaj poleceń osobom na L4 – ani telefonicznie, ani mailowo. Przygotuj zastępstwa i przekazywanie obowiązków tak, żeby nieobecność jednej osoby nie blokowała pracy.
Przeszkol kierowników – brygadziści i kierownicy zmian często „po koleżeńsku” proszą chorych o drobną pomoc. Teraz takie prośby mogą kosztować pracownika zasiłek.
Zaktualizuj procedury kontroli – jeśli firma sama kontroluje zwolnienia, sprawdź, czy protokoły i zasady odpowiadają nowym przepisom.
Pracowniku, pamiętaj o celu zwolnienia – zakupy czy wizyta u lekarza są w porządku. Remont domu, praca „na czarno” albo wyjazd, który utrudnia leczenie, już nie.
Dokumentuj wyjątki – jeśli naprawdę musisz coś jednorazowo załatwić, np. podpisać dokument, bo nikt inny nie może, zachowaj informację o tych okolicznościach.

Dla służby BHP i kadr to także temat do szkoleń okresowych dla kadry kierowniczej. Kierownik, który zna przepisy o zwolnieniach, mobbingu i czasie pracy, lepiej organizuje pracę i rzadziej naraża firmę na spory. W ODEKA prowadzimy szkolenia BHP dla pracodawców i osób kierujących pracownikami. Szkolenia okresowe dla części stanowisk można odbyć w pełni online.

Źródła

Stan prawny sprawdzony 28 września 2026 r. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.