Pytania i odpowiedzi na egzamin kwalifikacyjny G3 (urządzenia, instalacje i sieci gazowe). Egzamin jest ustny – nie ma testu, dlatego każde pytanie ma od razu widoczną, pełną odpowiedź. Zakres obejmuje m.in. właściwości paliw gazowych, sieci gazowe, stacje i punkty redukcyjne, instalacje gazowe w budynkach, odbiorniki gazu oraz prace gazoniebezpieczne.
- 210pytań z pełnymi odpowiedziami
- ustnyegzamin przed komisją kwalifikacyjną
- 5 latważności świadectwa E lub D
Przepisy, organizacja pracy i BHP
1Jaki akt prawny określa obecnie wymagania kwalifikacyjne dla osób zajmujących się eksploatacją urządzeń gazowych?
Odpowiedź: Jest to rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci, wydane na podstawie ustawy Prawo energetyczne.
2Jak długo ważne jest świadectwo kwalifikacyjne i co się dzieje po upływie tego okresu?
Odpowiedź: Świadectwo kwalifikacyjne jest ważne 5 lat od daty wydania. Po upływie tego okresu, aby dalej wykonywać prace eksploatacyjne, trzeba ponownie zdać egzamin przed komisją kwalifikacyjną.
3Czym różni się świadectwo kwalifikacyjne typu E od świadectwa typu D?
Odpowiedź: Świadectwo E uprawnia do wykonywania prac na stanowisku eksploatacji, czyli do bezpośredniej obsługi, konserwacji, remontów, montażu i pomiarów. Świadectwo D uprawnia do zajmowania stanowiska dozoru, czyli kierowania czynnościami osób wykonujących prace eksploatacyjne i sprawowania nad nimi nadzoru.
4Jakie urządzenia, instalacje i sieci obejmuje grupa 3 uprawnień kwalifikacyjnych?
Odpowiedź: Grupa 3 obejmuje urządzenia, instalacje i sieci gazowe wytwarzające, przetwarzające, przesyłające, magazynujące i zużywające paliwa gazowe, m.in. sieci gazowe, instalacje gazowe w budynkach, urządzenia i odbiorniki paliw gazowych, stacje gazowe, urządzenia do magazynowania paliw gazowych oraz aparaturę kontrolno-pomiarową do tych urządzeń.
5Jakie rodzaje prac zalicza się do prac eksploatacyjnych przy urządzeniach gazowych?
Odpowiedź: Są to prace w zakresie obsługi, konserwacji, remontów, montażu oraz prace kontrolno-pomiarowe. Każdy z tych zakresów musi być wpisany w świadectwie kwalifikacyjnym, aby można było go wykonywać.
6Co to są prace gazoniebezpieczne?
Odpowiedź: Są to prace wykonywane w warunkach możliwego wystąpienia atmosfery wybuchowej lub toksycznej, np. na czynnych gazociągach i instalacjach, przy odpowietrzaniu, nagazowaniu, w wykopach przy uszkodzonym gazociągu. Ze względu na zagrożenie wybuchem, pożarem lub zatruciem wykonuje się je w szczególnym reżimie organizacyjnym.
7Na jakiej podstawie organizacyjnej wykonuje się prace gazoniebezpieczne?
Odpowiedź: Prace gazoniebezpieczne wykonuje się na polecenie pisemne, przez co najmniej dwie osoby, pod nadzorem osoby uprawnionej. Polecenie określa zakres prac, środki bezpieczeństwa, skład zespołu oraz osoby odpowiedzialne za nadzór i dopuszczenie do pracy.
8Co powinno zawierać pisemne polecenie wykonania pracy gazoniebezpiecznej?
Odpowiedź: Polecenie powinno określać zakres, rodzaj i miejsce pracy, termin jej rozpoczęcia i zakończenia, warunki i środki bezpiecznego wykonania, skład zespołu oraz osoby funkcyjne: poleceniodawcę, dopuszczającego, kierującego zespołem i nadzorującego.
9Dlaczego prac gazoniebezpiecznych nie wolno wykonywać jednoosobowo?
Odpowiedź: Ponieważ przy zatruciu, wybuchu lub pożarze poszkodowany może stracić przytomność i sam sobie nie pomoże. Druga osoba pełni funkcję asekuracyjną: obserwuje pracującego, przebywa poza strefą zagrożenia i w razie wypadku wszczyna alarm oraz udziela pomocy.
10Na czym polega asekuracja przy pracach w studzienkach, komorach i wykopach, gdzie może występować gaz?
Odpowiedź: Osoba pracująca wewnątrz powinna mieć założone szelki bezpieczeństwa z linką asekuracyjną trzymaną przez asekurującego na zewnątrz. Asekurujący utrzymuje stały kontakt z pracującym, nie wchodzi do środka i w razie zagrożenia wyciąga poszkodowanego oraz wzywa pomoc.
11Jaki sprzęt ochrony dróg oddechowych stosuje się przy pracach w atmosferze gazu lub przy niedoborze tlenu?
Odpowiedź: Stosuje się sprzęt izolujący, czyli aparaty powietrzne butlowe lub aparaty wężowe ze świeżym powietrzem doprowadzanym spoza strefy zagrożenia. Masek z pochłaniaczami nie wolno stosować przy niedoborze tlenu, bo nie dostarczają tlenu, a jedynie filtrują powietrze.
12Jak udzielić pierwszej pomocy osobie zatrutej tlenkiem węgla?
Odpowiedź: Należy natychmiast wynieść poszkodowanego na świeże powietrze, dbając o własne bezpieczeństwo, rozluźnić odzież i wezwać pogotowie ratunkowe pod numerem 999 lub 112. Jeśli poszkodowany nie oddycha, rozpoczynamy resuscytację krążeniowo-oddechową; osobę nieprzytomną, ale oddychającą, układamy w pozycji bocznej bezpiecznej.
13Pod jaki numer telefonu zgłasza się awarie gazowe?
Odpowiedź: Awarie gazowe zgłasza się do pogotowia gazowego pod numer alarmowy 992. Można również dzwonić na ogólny numer alarmowy 112.
14Jak postąpić po wyczuciu zapachu gazu w pomieszczeniu?
Odpowiedź: Nie wolno używać otwartego ognia ani włączać i wyłączać urządzeń elektrycznych. Należy zamknąć kurek gazowy, szeroko otworzyć okna i drzwi, aby przewietrzyć pomieszczenie, ewakuować ludzi, a następnie z bezpiecznego miejsca powiadomić pogotowie gazowe pod numerem 992.
15Dlaczego po wyczuciu gazu nie wolno włączać ani wyłączać urządzeń elektrycznych?
Odpowiedź: Ponieważ przy przełączaniu styków powstaje iskra elektryczna, która może zainicjować wybuch mieszaniny gazu z powietrzem, jeżeli stężenie gazu mieści się w granicach wybuchowości. Dotyczy to również dzwonków, wyłączników światła i telefonów komórkowych używanych w strefie zagrożenia.
16Kto może wykonywać prace eksploatacyjne przy urządzeniach i instalacjach gazowych?
Odpowiedź: Wyłącznie osoby posiadające ważne świadectwo kwalifikacyjne grupy 3 na stanowisku eksploatacji, w zakresie odpowiadającym rodzajowi wykonywanych prac. Osoby kierujące tymi pracami muszą posiadać świadectwo na stanowisku dozoru.
17Jakie środki ochrony indywidualnej stosuje pracownik przy pracach gazoniebezpiecznych?
Odpowiedź: Odzież ochronną trudnopalną i antyelektrostatyczną, hełm, rękawice, obuwie bez okuć iskrzących, a w zależności od zagrożenia także sprzęt izolujący drogi oddechowe, szelki z linką asekuracyjną oraz eksplozymetr do kontroli stężenia gazu.
18Co należy zrobić przed dopuszczeniem zespołu do pracy gazoniebezpiecznej?
Odpowiedź: Dopuszczający musi przygotować i sprawdzić miejsce pracy, m.in. wykonać pomiar stężenia gazu eksplozymetrem, zabezpieczyć i oznakować teren, sprawdzić odcięcie dopływu gazu, a następnie poinstruować zespół o zagrożeniach i sposobie wykonania pracy.
19Kiedy należy przerwać pracę gazoniebezpieczną?
Odpowiedź: Pracę przerywa się natychmiast, gdy warunki bezpieczeństwa ulegną pogorszeniu, np. wzrośnie stężenie gazu powyżej dopuszczalnego poziomu, pojawi się burza przy pracach na sieci, zawiedzie sprzęt ochronny lub zabraknie asekuracji. Wznowienie pracy wymaga ponownego sprawdzenia miejsca pracy i dopuszczenia.
20Jakie obowiązki ma osoba kierująca zespołem przy pracy gazoniebezpiecznej?
Odpowiedź: Kierujący zespołem odpowiada za bezpieczne prowadzenie pracy zgodnie z poleceniem, egzekwuje stosowanie środków ochrony, kontroluje stan zagrożenia w czasie pracy, a po jej zakończeniu zgłasza zakończenie i uporządkowanie miejsca pracy.
Paliwa gazowe – właściwości
21Co to jest gaz ziemny i jaki jest jego główny składnik?
Odpowiedź: Gaz ziemny to naturalne paliwo gazowe wydobywane ze złóż podziemnych, którego głównym składnikiem jest metan CH4. W gazie wysokometanowym typu E metanu jest około 98%, a resztę stanowią m.in. etan, propan i azot.
22Czym różni się gaz ziemny grupy E od gazu grupy Lw?
Odpowiedź: Gaz E to gaz wysokometanowy o cieple spalania nie mniejszym niż 34 MJ/m sześc., zawierający około 98% metanu. Gaz Lw to gaz zaazotowany o mniejszej zawartości metanu, około 79-83%, i większej zawartości azotu, przez co ma niższą wartość opałową.
23Omów podstawowe właściwości metanu.
Odpowiedź: Metan jest gazem palnym, bezbarwnym i bezwonnym, nietoksycznym, ale duszącym, bo wypiera tlen. Jest lżejszy od powietrza, jego gęstość względna wynosi około 0,55, dlatego gromadzi się w górnych częściach pomieszczeń.
24Jakie są granice wybuchowości metanu w powietrzu?
Odpowiedź: Dolna granica wybuchowości metanu wynosi 4,4% objętościowo, a górna 17% objętościowo. Mieszanina metanu z powietrzem w tym przedziale stężeń jest wybuchowa.
25Co oznaczają skróty DGW i GGW?
Odpowiedź: DGW to dolna granica wybuchowości, czyli najmniejsze stężenie gazu w powietrzu, przy którym mieszanina może wybuchnąć. GGW to górna granica wybuchowości, czyli największe stężenie, powyżej którego mieszanina jest za bogata i nie wybucha, choć może się palić przy dostępie powietrza.
26Czy mieszanina gazu z powietrzem powyżej górnej granicy wybuchowości jest bezpieczna?
Odpowiedź: Nie jest bezpieczna. Wprawdzie nie wybuchnie, bo brakuje w niej tlenu, ale po rozcieńczeniu powietrzem, np. przy wietrzeniu pomieszczenia, jej stężenie przechodzi przez zakres wybuchowości i wtedy może dojść do wybuchu.
27Omów podstawowe właściwości gazu płynnego propan-butan.
Odpowiedź: Propan-butan LPG to mieszanina węglowodorów magazynowana w stanie ciekłym pod ciśnieniem własnych par. Jest gazem palnym, bezbarwnym, cięższym od powietrza, dlatego gromadzi się przy podłodze i w zagłębieniach terenu, np. w piwnicach i studzienkach.
28Jakie są granice wybuchowości propanu i butanu?
Odpowiedź: Propan ma granice wybuchowości około 2,1-9,5% objętościowo, a butan około 1,5-8,5% objętościowo. Są one znacznie niższe niż dla metanu, więc do powstania mieszaniny wybuchowej wystarczy mała ilość gazu płynnego.
29Ile razy propan-butan jest cięższy od powietrza i jakie ma to znaczenie praktyczne?
Odpowiedź: Propan jest około 1,5 razy, a butan około 2 razy cięższy od powietrza. Oznacza to, że LPG ścieli się przy podłodze i spływa do zagłębień, dlatego zabronione jest instalowanie butli i urządzeń na LPG w pomieszczeniach poniżej poziomu terenu, np. w piwnicach.
30Co to jest gęstość względna gazu?
Odpowiedź: Gęstość względna to stosunek gęstości gazu do gęstości powietrza, dla którego przyjmuje się wartość 1. Gazy o gęstości względnej mniejszej od 1, jak metan (0,55), unoszą się do góry, a gazy cięższe od powietrza, jak propan-butan, opadają w dół.
31Dlaczego i czym nawania się gaz ziemny?
Odpowiedź: Gaz ziemny jest naturalnie bezwonny, więc nawania się go, aby człowiek mógł wyczuć jego obecność w powietrzu i uniknąć zatrucia lub wybuchu. Stosuje się środek nawaniający THT, czyli tetrahydrotiofen, o charakterystycznym ostrym zapachu, wyczuwalnym już przy stężeniu gazu znacznie poniżej dolnej granicy wybuchowości.
32Co to jest wartość opałowa paliwa gazowego?
Odpowiedź: Wartość opałowa to ilość ciepła wydzielona przy całkowitym spaleniu jednostki paliwa, bez uwzględnienia ciepła kondensacji pary wodnej ze spalin. Dla gazu ziemnego E wynosi ona około 31-34 MJ/m sześc., a dla propanu około 46 MJ/kg.
33Czym różni się ciepło spalania od wartości opałowej?
Odpowiedź: Ciepło spalania obejmuje całe ciepło ze spalania, łącznie z ciepłem skroplenia pary wodnej zawartej w spalinach, a wartość opałowa tego ciepła nie uwzględnia. Dlatego ciepło spalania jest zawsze większe od wartości opałowej, co wykorzystują kotły kondensacyjne.
34Co to jest spalanie zupełne (całkowite) gazu?
Odpowiedź: Spalanie zupełne zachodzi przy wystarczającej ilości powietrza i polega na całkowitym utlenieniu paliwa. Produktami spalania zupełnego są dwutlenek węgla CO2 i para wodna, a płomień ma barwę niebieską.
35Co to jest spalanie niezupełne i czym grozi?
Odpowiedź: Spalanie niezupełne zachodzi przy niedoborze powietrza lub złej pracy palnika i powstaje w nim silnie trujący tlenek węgla CO oraz sadza. Płomień jest wtedy żółty i kopcący. Spalanie niezupełne grozi śmiertelnym zatruciem tlenkiem węgla.
36Omów właściwości tlenku węgla.
Odpowiedź: Tlenek węgla CO jest gazem bezbarwnym, bezwonnym i pozbawionym smaku, o gęstości zbliżonej do powietrza, przez co jest niewykrywalny zmysłami. Jest silnie trujący, ponieważ wiąże się z hemoglobiną krwi około 250-300 razy silniej niż tlen, blokując transport tlenu do tkanek. Jest także palny i wybuchowy.
37Co to jest trójkąt spalania?
Odpowiedź: Trójkąt spalania to trzy warunki, które muszą wystąpić jednocześnie, aby doszło do spalania: paliwo, utleniacz, czyli tlen z powietrza, oraz źródło zapłonu, np. iskra lub odpowiednio wysoka temperatura. Usunięcie któregokolwiek z tych elementów przerywa spalanie i na tym opiera się gaszenie pożarów.
38Jaka jest temperatura zapłonu mieszaniny metanu z powietrzem?
Odpowiedź: Temperatura samozapłonu metanu wynosi około 600 stopni Celsjusza. W praktyce jednak do zapłonu mieszaniny wybuchowej wystarczy zwykła iskra elektryczna, mechaniczna lub wyładowanie elektrostatyczne.
39Ile powietrza potrzeba teoretycznie do spalenia 1 m sześc. metanu?
Odpowiedź: Do zupełnego spalenia 1 m sześc. metanu potrzeba teoretycznie około 9,5 m sześc. powietrza, w tym około 2 m sześc. tlenu. W praktyce dostarcza się powietrze z pewnym nadmiarem, aby zapewnić spalanie zupełne.
40Czy gaz ziemny jest trujący?
Odpowiedź: Gaz ziemny nie jest trujący, ale jest gazem duszącym, ponieważ wypiera tlen z pomieszczenia i może doprowadzić do uduszenia. Głównym zagrożeniem jest jednak jego wybuchowość oraz tlenek węgla powstający przy niezupełnym spalaniu.
41W jakiej postaci magazynuje się propan-butan i co dzieje się przy jego odparowaniu?
Odpowiedź: Propan-butan magazynuje się w butlach i zbiornikach w postaci ciekłej pod ciśnieniem własnych par. Przy odparowaniu z 1 litra cieczy powstaje około 250 litrów gazu, dlatego nawet mały wyciek fazy ciekłej tworzy dużą ilość palnego gazu.
42Dlaczego zimą przy zbiornikach LPG stosuje się propan, a nie butan?
Odpowiedź: Ponieważ butan wrze w temperaturze około 0 stopni Celsjusza i zimą przestaje odparowywać, więc nie wytwarza ciśnienia. Propan wrze w temperaturze około minus 42 stopni Celsjusza, dlatego odparowuje nawet przy silnych mrozach i do zasilania zbiorników przydomowych stosuje się propan techniczny.
43Przy jakim stężeniu gazu w powietrzu zapach nawonionego gazu powinien być wyraźnie wyczuwalny?
Odpowiedź: Nawonienie prowadzi się tak, aby zapach gazu był wyraźnie wyczuwalny już przy stężeniu około 1% objętościowo w powietrzu, czyli przy około 20% dolnej granicy wybuchowości. Daje to zapas czasu na reakcję, zanim powstanie stężenie wybuchowe.
44Co to jest liczba Wobbego?
Odpowiedź: Liczba Wobbego to parametr określający wymienność paliw gazowych, równy ilorazowi ciepła spalania i pierwiastka kwadratowego z gęstości względnej gazu. Gazy o zbliżonej liczbie Wobbego dają na tym samym palniku podobne obciążenie cieplne, dlatego według niej klasyfikuje się grupy gazów, np. E i Lw.
45Jakie zagrożenia dla człowieka stwarzają paliwa gazowe?
Odpowiedź: Podstawowe zagrożenia to wybuch mieszaniny gazu z powietrzem, pożar, uduszenie wskutek wyparcia tlenu oraz zatrucie tlenkiem węgla przy spalaniu niezupełnym. Przy gazie płynnym dochodzi jeszcze ryzyko odmrożeń przy kontakcie z fazą ciekłą.
Sieci gazowe
46Jak dzieli się gazociągi ze względu na maksymalne ciśnienie robocze?
Odpowiedź: Gazociągi dzieli się na: niskiego ciśnienia do 10 kPa włącznie, średniego ciśnienia powyżej 10 kPa do 0,5 MPa włącznie, podwyższonego średniego ciśnienia powyżej 0,5 MPa do 1,6 MPa włącznie oraz wysokiego ciśnienia powyżej 1,6 MPa.
47Co to jest sieć gazowa?
Odpowiedź: Sieć gazowa to gazociągi wraz ze stacjami gazowymi, układami pomiarowymi, tłoczniami i magazynami, połączone i współpracujące ze sobą, służące do przesyłania i dystrybucji paliw gazowych, należące do operatora sieci.
48Czym różni się sieć przesyłowa od sieci dystrybucyjnej?
Odpowiedź: Sieć przesyłowa to gazociągi wysokiego ciśnienia, którymi przesyła się duże ilości gazu na duże odległości, zarządzane przez operatora przesyłowego. Sieć dystrybucyjna to gazociągi średniego i niskiego ciśnienia, którymi gaz rozprowadza się do odbiorców końcowych.
49Z jakich materiałów buduje się gazociągi?
Odpowiedź: Gazociągi buduje się ze stali oraz z polietylenu PE. Stal stosuje się przy wszystkich ciśnieniach, w tym wysokim, natomiast polietylen stosuje się w sieciach dystrybucyjnych niskiego i średniego ciśnienia, układanych wyłącznie w ziemi.
50Jakie są zalety gazociągów polietylenowych?
Odpowiedź: Polietylen nie koroduje, jest lekki, elastyczny i łatwy w montażu przez zgrzewanie, ma gładkie ścianki o małych oporach przepływu. Wadą jest mała odporność na temperaturę, promieniowanie UV i uszkodzenia mechaniczne, dlatego rury PE układa się tylko w ziemi.
51Jakimi metodami łączy się rury polietylenowe?
Odpowiedź: Rury PE łączy się przez zgrzewanie doczołowe, polegające na nadtopieniu i dociśnięciu końców rur, oraz przez zgrzewanie elektrooporowe przy użyciu kształtek z wtopionym drutem oporowym. Zgrzewanie mogą wykonywać osoby przeszkolone, posiadające odpowiednie uprawnienia.
52Jak chroni się stalowe gazociągi przed korozją?
Odpowiedź: Stosuje się ochronę bierną w postaci powłok izolacyjnych, np. polietylenowych lub bitumicznych, oraz ochronę czynną, czyli ochronę katodową. Obie metody stosowane razem skutecznie chronią rurociąg podziemny przed korozją elektrochemiczną.
53Na czym polega ochrona katodowa gazociągu?
Odpowiedź: Ochrona katodowa polega na spolaryzowaniu rurociągu do potencjału ujemnego względem gruntu, dzięki czemu staje się on katodą i nie koroduje. Realizuje się ją za pomocą stacji ochrony katodowej z zewnętrznym źródłem prądu i anodami pomocniczymi albo za pomocą anod galwanicznych, np. magnezowych, które ulegają korozji zamiast rury.
54Co to jest strefa kontrolowana gazociągu?
Odpowiedź: Strefa kontrolowana to obszar wyznaczony po obu stronach osi gazociągu, w którym operator kontroluje wszelkie działania, aby zapobiec uszkodzeniu gazociągu. Nie wolno w niej wznosić obiektów budowlanych, sadzić drzew ani prowadzić prac mogących zagrozić gazociągowi bez uzgodnienia z operatorem.
55Jaka jest szerokość strefy kontrolowanej dla gazociągów?
Odpowiedź: Dla gazociągów niskiego i średniego ciśnienia wybudowanych po 2001 r. strefa kontrolowana wynosi 1 m, po 0,5 m na każdą stronę od osi. Dla gazociągów wysokiego ciśnienia strefa zależy od średnicy i wynosi od 4 do 12 m, np. dla DN powyżej 500 jest to 12 m.
56Na jakiej głębokości układa się gazociągi w ziemi?
Odpowiedź: Gazociągi układa się z przykryciem co najmniej 0,8 m licząc od górnej tworzącej rury do powierzchni terenu, a pod drogami i na gruntach ornych przykrycie zwiększa się do co najmniej 1,0-1,2 m zgodnie z warunkami technicznymi.
57Jak oznakowuje się trasę gazociągu ułożonego w ziemi?
Odpowiedź: Nad gazociągiem, około 0,3-0,4 m nad rurą, układa się żółtą taśmę ostrzegawczą, a przy gazociągach PE dodatkowo drut lokalizacyjny umożliwiający wykrycie trasy. Na powierzchni terenu trasę oznacza się słupkami znacznikowymi i tabliczkami orientacyjnymi na trwałych obiektach.
58Jaka armatura występuje na sieciach gazowych?
Odpowiedź: Na sieciach montuje się armaturę zaporową: zasuwy, kurki kulowe i zawory, służącą do zamykania przepływu gazu i wydzielania odcinków sieci, a także odwadniacze, przepustnice i armaturę upustową. Armatura powinna być oznakowana tabliczkami i dostępna do obsługi.
59Do czego służy zasuwa na gazociągu i jak się ją obsługuje?
Odpowiedź: Zasuwa służy do odcinania przepływu gazu w wydzielonym odcinku sieci, np. przy awarii lub remoncie. Obsługuje się ją powoli, bez gwałtownych ruchów, kluczem przez skrzynkę uliczną lub w studzience, a jej stan i dostępność kontroluje się podczas obchodów sieci.
60Do czego służą odwadniacze na sieci gazowej?
Odpowiedź: Odwadniacze służą do gromadzenia i usuwania wody oraz kondensatu z najniższych punktów gazociągu, głównie w starych sieciach niskiego ciśnienia po gazie zawilgoconym. Zebraną wodę usuwa się okresowo rurką wydmuchową za pomocą pompy, bez wypuszczania gazu.
61Co to jest przyłącze gazowe?
Odpowiedź: Przyłącze gazowe to odcinek gazociągu od sieci dystrybucyjnej do kurka głównego wraz z zabezpieczeniami, służący do doprowadzenia gazu do instalacji jednego odbiorcy. Przyłącze należy do sieci i jest eksploatowane przez operatora systemu dystrybucyjnego.
62Co to jest kurek główny i gdzie się go umieszcza?
Odpowiedź: Kurek główny to armatura odcinająca, stanowiąca granicę między przyłączem a instalacją gazową, służąca do zamknięcia dopływu gazu do całego budynku. Umieszcza się go na zewnątrz budynku w wentylowanej szafce przy ścianie lub w linii ogrodzenia, w miejscu łatwo dostępnym i oznakowanym.
63Co to są prace na czynnych gazociągach i jakie stawia się im wymagania?
Odpowiedź: Są to prace wykonywane bez wyłączania gazociągu z ruchu, pod ciśnieniem gazu, np. przyłączanie nowych odcinków, wymiana armatury czy hermetyczne nawiercanie. Zalicza się je do prac gazoniebezpiecznych, wykonuje na polecenie pisemne, sprzętem nieiskrzącym, z ciągłą kontrolą stężenia gazu i asekuracją.
64Na czym polega hermetyzacja prac gazowych?
Odpowiedź: Hermetyzacja polega na wykonywaniu prac na czynnym gazociągu bez wypuszczania gazu do atmosfery, przy użyciu specjalnych urządzeń, np. aparatów do nawiercania pod ciśnieniem i zaworów balonowych. Zwiększa to bezpieczeństwo, ogranicza emisję metanu i pozwala nie przerywać dostaw gazu odbiorcom.
65Na czym polega balonowanie gazociągu?
Odpowiedź: Balonowanie polega na czasowym zamknięciu przepływu gazu przez wprowadzenie do wnętrza gazociągu elastycznych balonów przez nawiercone otwory i wypełnienie ich powietrzem. Zwykle stosuje się dwa balony z odcinkiem buforowym, co pozwala bezpiecznie wykonać prace na wydzielonym odcinku sieci niskiego i średniego ciśnienia.
66Jak przygotowuje się odcinek gazociągu do prac spawalniczych?
Odpowiedź: Odcinek odcina się od sieci, obniża ciśnienie, a następnie przedmuchuje gazem obojętnym, np. azotem, lub powietrzem, aż stężenie gazu spadnie poniżej bezpiecznego poziomu, co potwierdza się eksplozymetrem. Dopiero po pomiarach i pisemnym dopuszczeniu można rozpocząć cięcie lub spawanie.
67Na czym polega przedmuchiwanie i nagazowanie gazociągu?
Odpowiedź: Przedmuchiwanie polega na wyparciu gazu z rurociągu azotem lub powietrzem przed pracami, a nagazowanie na wyparciu powietrza gazem przed oddaniem do eksploatacji, tak aby nie powstała wewnątrz mieszanina wybuchowa. Koniec operacji potwierdza się pomiarem stężenia na wydmuchu, a wydmuch prowadzi się w bezpieczne miejsce, z dala od źródeł ognia.
68Jak wykonuje się próbę szczelności nowego gazociągu?
Odpowiedź: Po budowie gazociąg poddaje się próbie szczelności powietrzem lub gazem obojętnym pod ciśnieniem wynikającym z przepisów, nie mniejszym niż iloczyn ciśnienia roboczego i odpowiedniego współczynnika. Próbę uznaje się za pozytywną, jeśli w czasie jej trwania nie stwierdzi się spadku ciśnienia, a wynik potwierdza się protokołem.
69Na czym polega kontrola stanu technicznego sieci gazowej?
Odpowiedź: Polega na okresowych obchodach i objazdach tras gazociągów z badaniem szczelności przy użyciu detektorów gazu, kontroli stanu armatury, słupków znacznikowych, stref kontrolowanych oraz skuteczności ochrony katodowej. Częstotliwość kontroli określa instrukcja eksploatacji sieci.
70Jak postąpić po wykryciu nieszczelności na gazociągu w terenie?
Odpowiedź: Należy zabezpieczyć i oznakować teren, wyznaczyć strefę zagrożenia, usunąć z niej ludzi i źródła ognia, powiadomić pogotowie gazowe 992 oraz w razie potrzeby straż pożarną i policję. Następnie służby eksploatacyjne lokalizują miejsce wycieku, odcinają dopływ gazu i przystępują do naprawy.
71Czym grozi uszkodzenie gazociągu podczas robót ziemnych i jak temu zapobiegać?
Odpowiedź: Uszkodzenie grozi niekontrolowanym wypływem gazu, wybuchem i pożarem. Zapobiega się temu przez uzgadnianie robót z operatorem sieci, korzystanie z map uzbrojenia terenu, wykonywanie przekopów kontrolnych oraz prowadzenie prac w pobliżu gazociągu ręcznie, bez użycia sprzętu mechanicznego.
72Co to jest sączek węchowy i do czego służy?
Odpowiedź: Sączek węchowy to rurka wyprowadzona z poziomu gazociągu do skrzynki na powierzchni terenu, umożliwiająca pobranie próbki powietrza gruntowego i sprawdzenie detektorem, czy w gruncie nie ma gazu. Służy do kontroli szczelności gazociągów, zwłaszcza w miejscach skrzyżowań z innym uzbrojeniem.
73Jak wykonuje się wcinkę do czynnego gazociągu?
Odpowiedź: Wcinkę wykonuje się metodą hermetyczną, przy użyciu aparatu do nawiercania: na czynny gazociąg montuje się trójnik z zasuwą, przez którą nawierca się otwór pod ciśnieniem, bez wypływu gazu do atmosfery. Jest to praca gazoniebezpieczna wykonywana na polecenie pisemne przez przeszkolony zespół.
74Jakie odległości zachowuje się między gazociągiem a innym uzbrojeniem podziemnym?
Odpowiedź: Gazociąg powinien być ułożony w odległości zapewniającej bezpieczeństwo, przy skrzyżowaniach zachowuje się odległość pionową co najmniej 0,2 m, a przy zbliżeniach równoległych odległości poziome określone w przepisach, zwykle od 0,4 do 1,5 m zależnie od rodzaju uzbrojenia. W miejscach kolizji stosuje się rury osłonowe.
75Do czego służy rura osłonowa na gazociągu?
Odpowiedź: Rura osłonowa chroni gazociąg przed obciążeniami mechanicznymi, np. pod drogami i torami, oraz odprowadza ewentualny wyciek gazu poza miejsce kolizji przez wyprowadzony sączek. Przestrzeń między rurą przewodową a osłonową pozwala też kontrolować szczelność odcinka.
Stacje i punkty redukcyjne
76Jakie zadania spełnia stacja gazowa?
Odpowiedź: Stacja gazowa służy do redukcji ciśnienia gazu do wartości wymaganej w sieci za stacją, utrzymania tego ciśnienia na stałym poziomie, oczyszczania gazu z zanieczyszczeń, pomiaru ilości przepływającego gazu, a często także do nawaniania gazu.
77Czym różni się stacja gazowa pierwszego stopnia od stacji drugiego stopnia?
Odpowiedź: Stacja pierwszego stopnia jest zasilana z gazociągu wysokiego ciśnienia, powyżej 1,6 MPa, i redukuje ciśnienie do średniego lub podwyższonego średniego. Stacja drugiego stopnia jest zasilana z gazociągu średniego lub podwyższonego średniego ciśnienia i redukuje je zwykle do niskiego.
78Omów zasadę działania reduktora ciśnienia gazu.
Odpowiedź: Reduktor utrzymuje stałe ciśnienie wylotowe niezależnie od zmian ciśnienia wlotowego i poboru gazu. Ciśnienie wylotowe działa na membranę, która poprzez układ dźwigniowy przymyka lub otwiera zawór: gdy ciśnienie za reduktorem rośnie, membrana przymyka zawór, a gdy spada, sprężyna otwiera zawór i przepływ gazu rośnie.
79Jakie elementy wchodzą w skład typowego ciągu redukcyjnego stacji gazowej?
Odpowiedź: W skład ciągu wchodzą kolejno: armatura odcinająca wlotowa, filtr gazu, zawór szybkozamykający, reduktor, zawór upustowy oraz armatura odcinająca wylotowa, a także manometry przed i za redukcją. Stacje buduje się zwykle z dwoma ciągami: roboczym i rezerwowym.
80Do czego służy zawór szybkozamykający w stacji gazowej?
Odpowiedź: Zawór szybkozamykający samoczynnie odcina dopływ gazu do ciągu redukcyjnego, gdy ciśnienie za reduktorem przekroczy nastawioną wartość maksymalną lub spadnie poniżej minimalnej, np. przy awarii reduktora. Po zadziałaniu nie otwiera się sam, lecz wymaga ręcznego uzbrojenia przez obsługę po usunięciu przyczyny.
81Do czego służy zawór upustowy w stacji gazowej?
Odpowiedź: Zawór upustowy wypuszcza do atmosfery przez rurę wydmuchową niewielką ilość gazu przy krótkotrwałym niewielkim wzroście ciśnienia za reduktorem, np. przy zaniku poboru. Zapobiega to zbędnemu zadziałaniu zaworu szybkozamykającego i przerwie w dostawie gazu; jego nastawa jest niższa niż nastawa zaworu szybkozamykającego.
82Do czego służy filtr w stacji gazowej i jak się go kontroluje?
Odpowiedź: Filtr oczyszcza gaz z pyłów i zanieczyszczeń mechanicznych, chroniąc reduktor, armaturę i gazomierze przed uszkodzeniem i erozją. Stopień zanieczyszczenia wkładu kontroluje się manometrem różnicowym mierzącym spadek ciśnienia na filtrze; przy nadmiernym spadku wkład czyści się lub wymienia.
83Co to jest nawanialnia i gdzie się ją instaluje?
Odpowiedź: Nawanialnia to urządzenie dozujące środek nawaniający THT do gazu, instalowane zwykle na stacjach gazowych pierwszego stopnia. Dozowanie odbywa się kontaknie lub wtryskowo, proporcjonalnie do strumienia gazu, tak aby zapach był wyczuwalny przy stężeniu gazu około 20% dolnej granicy wybuchowości.
84Jakie pomiary prowadzi się na stacji gazowej?
Odpowiedź: Mierzy się ciśnienie wlotowe i wylotowe, spadek ciśnienia na filtrach, temperaturę gazu oraz ilość przepływającego gazu za pomocą gazomierza z korektorem objętości. Wyniki rejestruje się i przekazuje przez telemetrię do dyspozycji gazowniczej.
85Do czego służy telemetria na stacjach gazowych?
Odpowiedź: Telemetria umożliwia zdalny, ciągły nadzór nad pracą stacji: przekazuje do dyspozytora wartości ciśnień, przepływu i temperatury oraz sygnały alarmowe, np. o zadziałaniu zaworu szybkozamykającego, otwarciu drzwi lub wykryciu gazu. Pozwala szybko reagować na stany awaryjne bez stałej obecności obsługi.
86Co to jest punkt redukcyjny i punkt redukcyjno-pomiarowy?
Odpowiedź: Punkt redukcyjny to zespół urządzeń o małej przepustowości redukujący ciśnienie ze średniego na niskie dla pojedynczego odbiorcy lub małej grupy odbiorców, montowany zwykle w szafce przy budynku. Punkt redukcyjno-pomiarowy dodatkowo mierzy ilość pobieranego gazu gazomierzem.
87Dlaczego przy redukcji wysokiego ciśnienia gazu stosuje się podgrzewanie gazu?
Odpowiedź: Ponieważ przy dławieniu gazu w reduktorze jego temperatura spada wskutek efektu Joule'a-Thomsona, o około 0,5 stopnia na każdy 0,1 MPa redukcji. Bez podgrzania mogłoby dojść do oszronienia i zamarzania armatury oraz tworzenia hydratów, dlatego na stacjach wysokiego ciśnienia gaz podgrzewa się przed redukcją.
88Jak zbudowana jest stacja gazowa pod względem stref zagrożenia wybuchem?
Odpowiedź: Wnętrze obudowy stacji oraz otoczenie wydmuchów klasyfikuje się jako strefy zagrożenia wybuchem, dlatego stosuje się tam urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym Ex, instalacje elektryczne iskrobezpieczne oraz zakaz używania otwartego ognia. Stacja musi być wentylowana grawitacyjnie i oznakowana tablicami ostrzegawczymi.
89Na czym polega obsługa i przeglądy stacji gazowej?
Odpowiedź: Obsługa polega na okresowych kontrolach zgodnie z instrukcją eksploatacji: sprawdzeniu ciśnień i szczelności, stanu filtrów, działania reduktorów oraz zaworów bezpieczeństwa, stanu obudowy, wentylacji i oznakowania. Okresowo przeprowadza się przeglądy z próbami działania zabezpieczeń i legalizacją aparatury, a wyniki odnotowuje w dokumentacji stacji.
90Jak sprawdza się działanie zaworu szybkozamykającego podczas przeglądu stacji?
Odpowiedź: Wywołuje się kontrolowany wzrost ciśnienia w układzie impulsowym zaworu, np. za pomocą pompki kontrolnej, i sprawdza, czy zawór zamyka się przy nastawionej wartości ciśnienia. Po próbie zawór uzbraja się ponownie, a wynik i wartość nastawy zapisuje w protokole przeglądu.
91Dlaczego stacje gazowe buduje się z dwoma ciągami redukcyjnymi?
Odpowiedź: Drugi ciąg stanowi rezerwę: przy awarii, przeglądzie lub wymianie urządzeń ciągu roboczego przełącza się zasilanie na ciąg rezerwowy i odbiorcy nie tracą dostawy gazu. Umożliwia to też prowadzenie prac konserwacyjnych bez przerywania pracy stacji.
92Co może być przyczyną wzrostu ciśnienia za stacją redukcyjną i czym to grozi?
Odpowiedź: Przyczyną jest zwykle uszkodzenie reduktora, np. przetarcie membrany lub zanieczyszczenie zaworu, który przestaje domykać przepływ. Nadmierny wzrost ciśnienia grozi uszkodzeniem instalacji i odbiorników u odbiorców oraz rozerwaniem przewodów, dlatego chronią przed nim zawór upustowy i zawór szybkozamykający.
93Do czego służy rura wydmuchowa na stacji gazowej?
Odpowiedź: Rura wydmuchowa odprowadza gaz z zaworów upustowych i z odpowietrzeń ponad dach obudowy stacji, w bezpieczne miejsce, gdzie gaz swobodnie rozprasza się w atmosferze. Jej wylot musi być zabezpieczony przed opadami i usytuowany z dala od źródeł zapłonu.
94Jakie czynności wykonuje się przy uruchamianiu ciągu redukcyjnego po przeglądzie?
Odpowiedź: Ciąg napełnia się gazem powoli, odpowietrza przez rurkę wydmuchową, sprawdza szczelność połączeń wodą mydlaną lub detektorem, ustawia i kontroluje ciśnienie wylotowe reduktora, uzbraja zawór szybkozamykający, a następnie obserwuje pracę ciągu pod obciążeniem.
95Kto może obsługiwać stacje gazowe i jakie dokumenty muszą być na stacji?
Odpowiedź: Stacje mogą obsługiwać osoby ze świadectwem kwalifikacyjnym grupy 3 w zakresie obsługi sieci i stacji gazowych, a nadzór sprawują osoby z uprawnieniami dozoru. Na stacji lub u eksploatatora musi być dostępna instrukcja eksploatacji, schemat technologiczny oraz dokumentacja przeglądów i nastaw zabezpieczeń.
Instalacje gazowe w budynkach
96Co to jest instalacja gazowa w budynku?
Odpowiedź: Instalacja gazowa to układ przewodów za kurkiem głównym, prowadzonych na zewnątrz lub wewnątrz budynku, wraz z armaturą, kształtkami, gazomierzami i urządzeniami gazowymi oraz przewodami spalinowymi odprowadzającymi spaliny. Za jej stan techniczny odpowiada właściciel lub zarządca budynku.
97Gdzie powinien być zlokalizowany kurek główny instalacji gazowej?
Odpowiedź: Kurek główny umieszcza się na zewnątrz budynku, w wentylowanej szafce na ścianie budynku lub w linii ogrodzenia, na wysokości od 0,5 do 1,8 m, w miejscu łatwo dostępnym i zabezpieczonym przed uszkodzeniem. Odległość kurka od poziomu terenu i od najbliższej krawędzi okna lub drzwi powinna wynosić co najmniej 0,5 m.
98Z jakich materiałów wykonuje się instalacje gazowe w budynkach?
Odpowiedź: Instalacje wykonuje się z rur stalowych bez szwu lub ze szwem przewodowych, łączonych przez spawanie lub gwintowanie, oraz z rur miedzianych twardych łączonych lutem twardym. Rury z polietylenu wolno stosować wyłącznie w ziemi, poza budynkiem, ponieważ PE nie jest odporny na temperaturę i ogień.
99Dlaczego rur PE nie wolno prowadzić wewnątrz budynków?
Odpowiedź: Ponieważ polietylen ma niską odporność termiczną: mięknie i topi się już przy kilkudziesięciu stopniach, a w czasie pożaru przewód uległby stopieniu i nastąpiłby niekontrolowany wypływ gazu. Dlatego PE stosuje się tylko w ziemi, a przed budynkiem wykonuje się przejście na rurę stalową.
100Jak prowadzi się przewody gazowe wewnątrz budynku?
Odpowiedź: Przewody prowadzi się po wierzchu ścian, w odległości umożliwiającej kontrolę i konserwację, z minimalnym spadkiem, co najmniej 2 cm nad innymi przewodami instalacyjnymi w przypadku gazu lżejszego od powietrza. Przy przejściach przez przegrody budowlane stosuje się rury osłonowe, a przewodów nie wolno zabudowywać na stałe bez dostępu.
101W jakich pomieszczeniach nie wolno prowadzić instalacji gazowej ani instalować odbiorników gazu?
Odpowiedź: Przewodów nie prowadzi się m.in. przez kanały wentylacyjne, spalinowe i dymowe, szyby wind oraz pomieszczenia zagrożone wybuchem. Odbiorników gazu nie instaluje się w pomieszczeniach sypialnych, chyba że są to urządzenia z zamkniętą komorą spalania, a urządzeń na gaz płynny nie wolno instalować w pomieszczeniach poniżej poziomu terenu.
102Dlaczego instalacji i butli na gaz płynny nie wolno umieszczać w piwnicach?
Odpowiedź: Ponieważ propan-butan jest cięższy od powietrza i w razie wycieku gromadzi się przy podłodze pomieszczeń położonych poniżej terenu, skąd nie ma naturalnego odpływu. Powstaje tam stężenie wybuchowe, które utrzymuje się długo i grozi silnym wybuchem.
103Jakie są zasady montażu gazomierzy w budynkach?
Odpowiedź: Gazomierze montuje się w miejscach przewietrzanych i łatwo dostępnych: w szafkach na klatkach schodowych, we wnękach lub na zewnątrz, na wysokości co najmniej 0,3 m nad podłogą i co najmniej 1 m od palnika. Gazomierza nie wolno montować w pomieszczeniach mieszkalnych, łazienkach ani we wspólnych wnękach z licznikami elektrycznymi bez przegrody.
104Na jakiej wysokości i w jaki sposób montuje się gazomierz miechowy?
Odpowiedź: Gazomierz montuje się tak, aby jego liczydło było dostępne do odczytu, na wysokości 0,3-1,8 m od podłogi, w pozycji zgodnej z oznaczeniem producenta, bez naprężeń przewodów. Przed gazomierzem montuje się kurek odcinający, a połączenia po montażu sprawdza się na szczelność.
105Jak przeprowadza się główną próbę szczelności instalacji gazowej?
Odpowiedź: Próbę wykonuje się powietrzem lub gazem obojętnym, bez podłączonych odbiorników, pod ciśnieniem 50 kPa przez 30 minut od ustabilizowania ciśnienia. Dla instalacji w budynkach z pomieszczeniami mieszkalnymi w wykonaniu podtynkowym ciśnienie próby wynosi 100 kPa. Próba jest pozytywna, jeśli manometr nie wykaże spadku ciśnienia, co potwierdza się protokołem.
106Kiedy wykonuje się główną próbę szczelności instalacji gazowej?
Odpowiedź: Wykonuje się ją przed oddaniem nowej instalacji do użytkowania, po jej przebudowie lub remoncie, a także po przerwie w użytkowaniu instalacji dłuższej niż 6 miesięcy. Próbę przeprowadza wykonawca w obecności dostawcy gazu lub zarządcy, przed pomalowaniem połączeń.
107Jak często przeprowadza się okresową kontrolę instalacji gazowej w budynku?
Odpowiedź: Zgodnie z Prawem budowlanym instalacja gazowa podlega kontroli okresowej co najmniej raz w roku, łącznie z przewodami kominowymi: dymowymi, spalinowymi i wentylacyjnymi. Kontrolę stanu instalacji gazowej przeprowadza osoba z uprawnieniami energetycznymi dozoru grupy 3, a przewodów kominowych mistrz kominiarski.
108Co obejmuje roczna kontrola stanu technicznego instalacji gazowej?
Odpowiedź: Obejmuje sprawdzenie szczelności instalacji od kurka głównego do odbiorników detektorem lub wodą mydlaną, stanu przewodów, armatury i ich mocowania, dostępu do kurków, stanu pomieszczeń z odbiornikami, wentylacji i odprowadzenia spalin. Z kontroli sporządza się protokół, a usterki usuwa właściciel lub zarządca.
109Jakie wymagania stawia się pomieszczeniom, w których instaluje się odbiorniki gazowe?
Odpowiedź: Pomieszczenie musi mieć kubaturę i wysokość odpowiednią do mocy urządzeń, co najmniej 2,2 m wysokości w budynkach nowych, sprawną wentylację nawiewną i wywiewną oraz, dla urządzeń typu B, przewód spalinowy. Kubatura pomieszczenia z kuchenką gazową powinna wynosić co najmniej 8 m sześc. przy kuchni 4-palnikowej.
110Jaką wentylację powinno mieć pomieszczenie z gazowym urządzeniem z otwartą komorą spalania?
Odpowiedź: Pomieszczenie musi mieć nawiew świeżego powietrza, np. przez kratkę lub kanał nawiewny z zewnątrz, oraz wywiew przez kratkę wentylacji grawitacyjnej pod sufitem. Powietrze jest potrzebne zarówno do spalania, jak i do wymiany, a kratek wentylacyjnych nie wolno zasłaniać ani zaklejać.
111Czym grozi zasłonięcie kratki wentylacyjnej w pomieszczeniu z odbiornikiem gazowym?
Odpowiedź: Zasłonięcie kratki przerywa wymianę powietrza: brakuje powietrza do spalania, spalanie staje się niezupełne i powstaje tlenek węgla, a przy zakłóconym ciągu spaliny cofają się do pomieszczenia. Grozi to śmiertelnym zatruciem czadem, dlatego zasłanianie kratek jest zabronione.
112Jakie funkcje pełni przewód spalinowy i jakie stawia się mu wymagania?
Odpowiedź: Przewód spalinowy odprowadza spaliny z urządzeń gazowych typu B ponad dach budynku dzięki ciągowi kominowemu. Musi być szczelny, drożny, odporny na kondensat i temperaturę spalin, mieć odpowiedni przekrój oraz wyloty ponad dachem; jego stan kontroluje kominiarz co najmniej raz w roku.
113Co to jest aktywny system bezpieczeństwa instalacji gazowej?
Odpowiedź: Jest to system, który samoczynnie odcina dopływ gazu po wykryciu jego wycieku: składa się z detektorów gazu w pomieszczeniach, centralki oraz zaworu odcinającego, np. typu MAG, montowanego na przewodzie gazowym. Stosowanie takiego systemu jest wymagane m.in. w kotłowniach o mocy powyżej 60 kW.
114Jakie są zasady użytkowania butli gazowych 11 kg w mieszkaniach?
Odpowiedź: W jednym mieszkaniu można użytkować butle o łącznej masie gazu do 22 kg, czyli maksymalnie dwie butle 11 kg podłączone do urządzeń. Butlę ustawia się pionowo, w odległości co najmniej 1,5 m od źródeł ciepła i promieniowania, z dala od urządzeń iskrzących, a temperatura pomieszczenia nie może przekraczać 35 stopni Celsjusza.
115Czy w budynku można jednocześnie korzystać z gazu ziemnego z sieci i z butli LPG?
Odpowiedź: Nie, w budynku wyposażonym w instalację gazu ziemnego z sieci nie wolno stosować instalacji i butli na gaz płynny. Zakaz ten wynika z warunków technicznych i zapobiega pomyleniu instalacji oraz sumowaniu się zagrożeń od dwóch różnych gazów.
116Jak podłącza się butlę gazową do urządzenia i co sprawdza się po podłączeniu?
Odpowiedź: Butlę podłącza się przez reduktor butlowy o ciśnieniu wylotowym 3,7 kPa i atestowany wąż elastyczny, bez naprężeń i załamań, sprawdzając stan uszczelki w zaworze. Po podłączeniu szczelność połączeń sprawdza się wodą mydlaną lub detektorem, nigdy płomieniem.
117Jak postąpić po wyczuciu zapachu gazu w mieszkaniu?
Odpowiedź: Nie używać ognia, nie włączać ani nie wyłączać niczego elektrycznego, zamknąć kurki gazowe przy odbiornikach i kurek główny, otworzyć szeroko okna i drzwi, ewakuować domowników, a następnie spoza mieszkania zadzwonić do pogotowia gazowego pod numer 992. Do czasu przybycia pogotowia nie wracać do pomieszczenia.
118Kto może wykonywać montaż i naprawy instalacji gazowych w budynkach?
Odpowiedź: Prace montażowe i naprawy mogą wykonywać wyłącznie osoby posiadające świadectwo kwalifikacyjne grupy 3 w zakresie montażu, a spawanie i lutowanie dodatkowo osoby z uprawnieniami spawalniczymi. Samowolne przeróbki instalacji przez osoby nieuprawnione są zabronione i grożą wybuchem.
119W jaki sposób sprawdza się szczelność połączeń instalacji gazowej podczas eksploatacji?
Odpowiedź: Połączenia pokrywa się wodą mydlaną lub środkiem pianotwórczym i obserwuje, czy nie tworzą się pęcherzyki, albo używa się elektronicznego detektora gazu. Kategorycznie zabronione jest szukanie nieszczelności otwartym ogniem, np. zapałką lub zapalniczką.
120Jakie odległości należy zachować przy prowadzeniu przewodów gazowych względem innych instalacji?
Odpowiedź: Przewody gazowe prowadzi się w odległości co najmniej 15 cm od poziomych przewodów wodociągowych i kanalizacyjnych, umieszczając je nad nimi, co najmniej 15 cm od przewodów elektrycznych i 10 cm przy skrzyżowaniach, a co najmniej 60 cm od urządzeń iskrzących. Przy gazie lżejszym od powietrza przewody prowadzi się nad przewodami elektrycznymi.
121Co to jest kurek odcinający przed odbiornikiem i gdzie się go montuje?
Odpowiedź: Przed każdym urządzeniem gazowym montuje się kurek odcinający, umożliwiający zamknięcie dopływu gazu do tego urządzenia bez wyłączania całej instalacji. Montuje się go na przewodzie w tym samym pomieszczeniu co odbiornik, w miejscu łatwo dostępnym.
122Jakie są obowiązki użytkownika mieszkania w zakresie instalacji gazowej?
Odpowiedź: Użytkownik ma obowiązek korzystać z instalacji zgodnie z przeznaczeniem, utrzymywać sprawność urządzeń gazowych, udostępniać lokal do rocznych kontroli instalacji i przewodów kominowych, nie zasłaniać kratek wentylacyjnych oraz nie dokonywać samowolnych przeróbek. Usterki i zapach gazu powinien niezwłocznie zgłaszać zarządcy lub do pogotowia gazowego.
123Kiedy dostawca gazu może wstrzymać dostarczanie gazu do instalacji?
Odpowiedź: Dostawca wstrzymuje dostawę, gdy instalacja stwarza zagrożenie dla życia, zdrowia lub mienia, np. przy stwierdzeniu nieszczelności lub samowolnych przeróbek, a także przy nielegalnym poborze gazu. Wznowienie dostawy następuje po usunięciu zagrożenia i pozytywnej próbie szczelności.
124Jak zabezpiecza się przejście przewodu gazowego przez ścianę budynku?
Odpowiedź: Przejście wykonuje się w stalowej rurze osłonowej, której przestrzeń między rurą przewodową a osłonową wypełnia się szczeliwem elastycznym, nie powodującym korozji. W rurze osłonowej nie wolno wykonywać połączeń przewodu gazowego.
125Czy przewody gazowe mogą być prowadzone w posadzce lub pod tynkiem?
Odpowiedź: Przewody z rur miedzianych i stalowych łączonych przez spawanie mogą być prowadzone w bruzdach ściennych wypełnionych łatwo usuwalną masą, bez połączeń gwintowanych w bruzdzie, natomiast prowadzenie przewodów gazowych w posadzkach jest zabronione. Instalacja podtynkowa wymaga próby szczelności na 100 kPa.
126Jakie wymagania musi spełniać szafka kurka głównego?
Odpowiedź: Szafka powinna być wykonana z materiału trudnopalnego, wentylowana otworami w dolnej i górnej części, zamykana na klucz zunifikowany, oznakowana żółtym kolorem lub napisem informującym o kurku głównym. Dostęp do niej musi być zapewniony w każdej chwili, m.in. dla pogotowia gazowego.
127Co należy zrobić z instalacją gazową przed jej napełnieniem gazem po remoncie?
Odpowiedź: Należy wykonać główną próbę szczelności z wynikiem pozytywnym, potwierdzoną protokołem, następnie powoli napełnić instalację gazem, odpowietrzyć ją przez końcówki przy odbiornikach do uzyskania czystego gazu i sprawdzić szczelność wszystkich połączeń detektorem lub wodą mydlaną.
128Na czym polega odpowietrzenie instalacji gazowej i dlaczego jest konieczne?
Odpowiedź: Odpowietrzenie polega na wyparciu powietrza z przewodów przez wypuszczenie mieszanki gazowo-powietrznej na zewnątrz budynku lub przez palnik przy zachowaniu ostrożności, aż do uzyskania stabilnego płomienia. Jest konieczne, ponieważ mieszanina gazu z powietrzem wewnątrz przewodów mogłaby po zapaleniu cofnąć płomień i spowodować wybuch.
129Jakie warunki musi spełniać kotłownia gazowa o mocy powyżej 60 kW?
Odpowiedź: Kotłownia musi być wydzielonym pomieszczeniem technicznym o odpowiedniej kubaturze i wysokości, z wentylacją nawiewno-wywiewną, drzwiami otwieranymi na zewnątrz, oraz wyposażona w aktywny system bezpieczeństwa gazu z detektorem i zaworem samoodcinającym na zewnątrz kotłowni. Wymagane jest też odprowadzenie spalin zgodne z dokumentacją kotła.
130Kto odpowiada za stan techniczny instalacji gazowej w budynku wielorodzinnym?
Odpowiedź: Za stan techniczny instalacji od kurka głównego odpowiada właściciel lub zarządca budynku, który ma obowiązek zapewnić coroczne kontrole i usuwanie usterek. Za urządzenia gazowe w lokalu i ich prawidłowe użytkowanie odpowiada użytkownik lokalu.
Odbiorniki paliw gazowych
131Jak dzieli się gazowe urządzenia grzewcze ze względu na sposób pobierania powietrza i odprowadzania spalin?
Odpowiedź: Dzieli się je na typy A, B i C. Typ A pobiera powietrze z pomieszczenia i oddaje spaliny do pomieszczenia, np. kuchenka gazowa. Typ B pobiera powietrze z pomieszczenia, a spaliny odprowadza przewodem spalinowym, ma otwartą komorę spalania. Typ C ma zamkniętą komorę spalania: powietrze pobiera z zewnątrz i spaliny odprowadza na zewnątrz przewodem powietrzno-spalinowym.
132Dlaczego kotły typu C z zamkniętą komorą spalania są bezpieczniejsze od kotłów typu B?
Odpowiedź: Ponieważ ich komora spalania jest szczelnie oddzielona od pomieszczenia: powietrze do spalania pobierane jest z zewnątrz, a spaliny odprowadzane koncentrycznym przewodem na zewnątrz. Praca kotła nie zużywa tlenu z pomieszczenia i nie ma ryzyka cofnięcia spalin do pomieszczenia, więc zagrożenie zatruciem czadem jest minimalne.
133Na czym polega działanie kotła kondensacyjnego?
Odpowiedź: Kocioł kondensacyjny schładza spaliny poniżej punktu rosy, około 57 stopni Celsjusza dla gazu ziemnego, dzięki czemu para wodna ze spalin skrapla się na wymienniku i oddaje ciepło skraplania do wody grzewczej. Pozwala to wykorzystać ciepło spalania, a nie tylko wartość opałową, i uzyskać sprawność do około 109% w odniesieniu do wartości opałowej. Kondensat odprowadza się do kanalizacji.
134Co to jest przepływowy ogrzewacz wody i jakie warunki musi spełniać jego montaż?
Odpowiedź: Jest to urządzenie podgrzewające wodę bezpośrednio podczas jej przepływu, bez zasobnika, zwykle typu B z otwartą komorą spalania. Montuje się go w pomieszczeniu o kubaturze co najmniej 8 m sześc., ze sprawną wentylacją i podłączeniem do przewodu spalinowego; nie wolno go instalować w łazience o zbyt małej kubaturze bez wentylacji.
135Do czego służy termopara w urządzeniu gazowym?
Odpowiedź: Termopara to zabezpieczenie przeciwwypływowe płomienia: ogrzewana płomieniem dyżurnym wytwarza napięcie, które utrzymuje otwarty elektromagnetyczny zawór gazu. Gdy płomień zgaśnie, termopara stygnie, napięcie zanika i zawór samoczynnie zamyka dopływ gazu, zapobiegając wypływowi niespalonego gazu.
136Na czym polega jonizacyjna kontrola płomienia?
Odpowiedź: Wykorzystuje ona zjawisko przewodzenia prądu przez zjonizowane gazy w płomieniu: elektroda jonizacyjna umieszczona w płomieniu przewodzi niewielki prąd do masy palnika. Zanik płomienia przerywa przepływ prądu i automatyka natychmiast, w czasie poniżej sekundy, zamyka zawór gazowy. Jest to zabezpieczenie szybsze od termopary, stosowane w kotłach z automatyką.
137Do czego służy czujnik ciągu kominowego w urządzeniu typu B?
Odpowiedź: Czujnik ciągu, montowany przy przerywaczu ciągu, wykrywa cofanie się spalin do pomieszczenia przy braku ciągu kominowego, reagując na wzrost temperatury. Po wykryciu cofki wyłącza palnik i blokuje pracę urządzenia, chroniąc użytkowników przed zatruciem spalinami.
138Do czego służy presostat w kotle gazowym?
Odpowiedź: Presostat to czujnik ciśnienia. Presostat powietrza w kotłach z zamkniętą komorą sprawdza, czy wentylator wytwarza przepływ powietrza, i dopiero wtedy zezwala na zapłon, a presostat wody kontroluje ciśnienie w obiegu grzewczym i blokuje kocioł przy braku wody, chroniąc wymiennik przed przegrzaniem.
139Czym różni się palnik atmosferyczny od palnika nadmuchowego?
Odpowiedź: Palnik atmosferyczny zasysa powietrze samoczynnie, dzięki energii strumienia gazu wypływającego z dyszy, czyli przez inżekcję, i pracuje cicho przy niskim ciśnieniu gazu. Palnik nadmuchowy ma wentylator, który tłoczy powietrze do komory spalania, co pozwala uzyskać większe moce, lepszą regulację stosunku gazu do powietrza i wyższą sprawność.
140Jak działa palnik inżektorowy w kuchence gazowej?
Odpowiedź: Gaz wypływa z dyszy z dużą prędkością i zasysa powietrze pierwotne przez otwory regulacyjne, tworząc w mieszalniku mieszankę gazowo-powietrzną, która spala się na wieńcu palnika, pobierając dodatkowo powietrze wtórne z otoczenia. Prawidłowo wyregulowany palnik daje niebieski, stabilny płomień.
141O czym świadczy żółty, kopcący płomień palnika gazowego?
Odpowiedź: Świadczy o niezupełnym spalaniu z powodu niedoboru powietrza, np. przy zanieczyszczonym palniku, źle ustawionym powietrzu pierwotnym lub złej dyszy. Powstaje wtedy trujący tlenek węgla i sadza, dlatego urządzenie należy wyłączyć i wezwać serwis w celu czyszczenia i regulacji.
142Na czym polega dostosowanie urządzenia gazowego do innego rodzaju gazu?
Odpowiedź: Polega na wymianie dysz palników na dysze o średnicy odpowiedniej dla nowego gazu, regulacji powietrza pierwotnego i ciśnienia gazu na palniku oraz sprawdzeniu poprawności spalania. Przezbrojenia, np. z gazu E na propan-butan, może dokonać wyłącznie uprawniony serwis zgodnie z instrukcją producenta, a urządzenie oznacza się rodzajem gazu.
143Dlaczego dysze do propanu-butanu mają mniejszą średnicę niż dysze do gazu ziemnego?
Odpowiedź: Ponieważ propan-butan ma około trzykrotnie większą wartość opałową na jednostkę objętości i jest podawany pod wyższym ciśnieniem. Aby palnik zachował tę samą moc cieplną, strumień objętościowy gazu musi być mniejszy, co uzyskuje się mniejszym otworem dyszy.
144Jakie ciśnienia gazu panują przed odbiornikami domowymi?
Odpowiedź: Odbiorniki na gaz ziemny E zasilane są nominalnym ciśnieniem 2 kPa, czyli 20 mbar, a odbiorniki na propan-butan z butli ciśnieniem 3,7 kPa, czyli 37 mbar, za reduktorem butlowym. Utrzymanie właściwego ciśnienia jest warunkiem prawidłowego spalania.
145Co to są przemysłowe odbiorniki paliw gazowych w rozumieniu uprawnień grupy 3?
Odpowiedź: Są to urządzenia i instalacje przemysłowe zużywające paliwa gazowe o mocy powyżej 50 kW, np. kotły przemysłowe, piece grzewcze, suszarnie, nagrzewnice i promienniki hal. Ich obsługa wymaga świadectwa kwalifikacyjnego grupy 3 w odpowiednim zakresie.
146Co to są promienniki gazowe i gdzie się je stosuje?
Odpowiedź: Promienniki to urządzenia grzewcze oddające ciepło przez promieniowanie podczerwone: ceramiczne, w których gaz spala się na rozżarzonej płycie ceramicznej, oraz rurowe, w których spaliny przepływają przez promieniującą rurę. Stosuje się je do ogrzewania wysokich hal przemysłowych, magazynów i stanowisk pracy na otwartej przestrzeni.
147Co to jest nagrzewnica gazowa?
Odpowiedź: Nagrzewnica gazowa to urządzenie ogrzewające powietrze spalinami lub przez wymiennik ciepła i nadmuchujące je wentylatorem do pomieszczenia. Stosuje się je w halach i warsztatach; nagrzewnice bez wymiennika, oddające spaliny do pomieszczenia, wolno używać tylko w obiektach dobrze wentylowanych, zgodnie z instrukcją producenta.
148Jakie czynności obejmuje okresowy serwis kotła gazowego?
Odpowiedź: Serwis obejmuje czyszczenie palnika, wymiennika i elektrod, kontrolę i regulację spalania analizatorem spalin, sprawdzenie szczelności układu gazowego i spalinowego, działania zabezpieczeń oraz ciśnienia w naczyniu przeponowym. Przegląd wykonuje uprawniony serwis co najmniej raz w roku, co odnotowuje się w karcie urządzenia.
149Dlaczego urządzenia gazowe wymagają okresowego czyszczenia?
Odpowiedź: Zanieczyszczenia palnika i wymiennika, kurz i sadza, pogarszają dopływ powietrza i wymianę ciepła, przez co spalanie staje się niezupełne, rośnie emisja tlenku węgla, spada sprawność i rośnie zużycie gazu. Regularne czyszczenie zapewnia bezpieczną i ekonomiczną pracę urządzenia.
150Jak sprawdzić poprawność pracy palnika po jego regulacji?
Odpowiedź: Ocenia się wygląd płomienia, który powinien być niebieski, stabilny, bez żółtych końcówek, bez odrywania i cofania się do dyszy, oraz wykonuje analizę spalin, sprawdzając zawartość CO, CO2 i O2 oraz sprawność spalania. Zawartość CO w spalinach nie powinna przekraczać wartości podanej przez producenta.
151Co to jest zjawisko odrywania i cofania się płomienia?
Odpowiedź: Odrywanie płomienia następuje, gdy prędkość wypływu mieszanki jest większa od prędkości spalania i płomień gaśnie lub pali się nad palnikiem. Cofanie płomienia następuje, gdy prędkość spalania przewyższa prędkość wypływu i płomień wchodzi do wnętrza mieszalnika, co grozi uszkodzeniem palnika. Oba zjawiska świadczą o złej regulacji lub niewłaściwym gazie.
152Jakie zabezpieczenia posiada nowoczesny kocioł gazowy?
Odpowiedź: Kocioł posiada m.in. jonizacyjną kontrolę płomienia, ogranicznik temperatury i termostat przegrzewu, presostat powietrza lub kontrolę pracy wentylatora, presostat braku wody, zawór bezpieczeństwa obiegu wodnego, a kotły typu B także czujnik cofania spalin. Zadziałanie zabezpieczenia blokuje pracę kotła do czasu usunięcia przyczyny.
153Kiedy kuchenka gazowa może być zainstalowana w pomieszczeniu?
Odpowiedź: Kuchenkę instaluje się w kuchni o kubaturze co najmniej 8 m sześc. przy kuchni z piekarnikiem, z zapewnioną wentylacją grawitacyjną nawiewno-wywiewną i oknem. Nowoczesne kuchenki powinny mieć zabezpieczenie przeciwwypływowe palników, a podłączenie wykonuje się przewodem sztywnym lub atestowanym przewodem elastycznym.
154Jak podłącza się odbiornik gazowy do instalacji?
Odpowiedź: Odbiornik podłącza się na sztywno rurą stalową lub miedzianą albo atestowanym elastycznym przewodem metalowym, z kurkiem odcinającym przed urządzeniem. Po podłączeniu sprawdza się szczelność połączeń wodą mydlaną lub detektorem oraz poprawność działania urządzenia.
155Co może być przyczyną gaśnięcia płomienia dyżurnego w ogrzewaczu wody?
Odpowiedź: Najczęstsze przyczyny to zanieczyszczona dysza palnika dyżurnego, uszkodzona lub przestawiona termopara, zbyt słabe dokręcenie jej złącza, przeciągi w pomieszczeniu albo za niskie ciśnienie gazu. Usterkę powinien usunąć uprawniony serwis, a do tego czasu urządzenie wyłącza się z użytkowania.
156Czym różni się kocioł jednofunkcyjny od dwufunkcyjnego?
Odpowiedź: Kocioł jednofunkcyjny służy tylko do centralnego ogrzewania, a ciepłą wodę może przygotowywać we współpracy z oddzielnym zasobnikiem. Kocioł dwufunkcyjny ogrzewa budynek i dodatkowo podgrzewa wodę użytkową przepływowo, przełączając się priorytetowo na jej podgrzew przy poborze.
157Jakie wymagania stawia się odprowadzeniu spalin z kotła kondensacyjnego?
Odpowiedź: Spaliny kotła kondensacyjnego mają niską temperaturę i są mokre, dlatego odprowadza się je przewodami odpornymi na kondensat i korozję, np. z tworzywa lub stali kwasoodpornej, ze spadkiem w kierunku kotła, aby kondensat spływał do syfonu. Przewód musi być szczelny, bo pracuje w nadciśnieniu wytwarzanym przez wentylator.
158Kiedy urządzenie gazowe należy bezwzględnie wyłączyć z eksploatacji?
Odpowiedź: Gdy stwierdzi się nieszczelność, uszkodzenie zabezpieczeń, żółty kopcący płomień, cofanie spalin, ślady okopcenia lub gdy urządzenie było zalane albo uległo uszkodzeniu mechanicznemu. Urządzenie odcina się kurkiem i zgłasza do naprawy uprawnionemu serwisowi; dalsze użytkowanie grozi zatruciem lub wybuchem.
159Jak działa zabezpieczenie przeciwwypływowe w płycie kuchennej?
Odpowiedź: Każdy palnik ma termoparę umieszczoną w płomieniu, połączoną z zaworkiem elektromagnetycznym w kurku palnika. Przy zgaśnięciu płomienia, np. zalaniu palnika, termopara stygnie i zaworek zamyka dopływ gazu do palnika w ciągu kilkudziesięciu sekund, zapobiegając ulatnianiu się gazu do kuchni.
160Jakie informacje zawiera tabliczka znamionowa urządzenia gazowego?
Odpowiedź: Tabliczka podaje producenta, typ i numer urządzenia, kategorię i rodzaj gazu, do którego urządzenie jest dostosowane, np. II2ELw3B/P, ciśnienie zasilania, moc cieplną, typ ze względu na odprowadzenie spalin oraz znak CE. Przed podłączeniem należy sprawdzić zgodność rodzaju gazu na tabliczce z gazem w instalacji.
Urządzenia do magazynowania i LPG/CNG/LNG
161Jakie zbiorniki LPG stosuje się do zasilania domów jednorodzinnych?
Odpowiedź: Stosuje się zbiorniki naziemne i podziemne na propan, najczęściej o pojemności 2700, 4850 i 6400 litrów. Zbiornik napełnia się maksymalnie do 85% pojemności, aby zostawić przestrzeń na rozszerzalność cieplną fazy ciekłej, a gaz do instalacji pobierany jest z fazy gazowej przez reduktor.
162Jakie odległości musi zachować przydomowy zbiornik naziemny LPG o pojemności do 3000 litrów?
Odpowiedź: Zbiornik naziemny do 3000 litrów powinien być oddalony co najmniej 3 m od budynku mieszkalnego i od granicy działki, przy czym odległość od granicy można zmniejszyć o połowę przy zastosowaniu ściany oddzielenia przeciwpożarowego. Dla zbiorników podziemnych odległości są mniejsze, co najmniej 1 m od budynku.
163Jakiemu dozorowi podlegają zbiorniki LPG?
Odpowiedź: Zbiorniki LPG są urządzeniami ciśnieniowymi podlegającymi dozorowi technicznemu UDT. Przed eksploatacją wymagana jest decyzja zezwalająca UDT, a w czasie eksploatacji okresowe rewizje: zewnętrzne co 2 lata, a rewizje wewnętrzne i próby ciśnieniowe w terminach określonych przez UDT, dla zbiorników podziemnych zwykle co 10 lat.
164W jaką armaturę wyposażony jest przydomowy zbiornik LPG?
Odpowiedź: Zbiornik posiada zawór poboru fazy gazowej z reduktorem, zawór napełniania, zawór bezpieczeństwa sprężynowy chroniący przed nadmiernym wzrostem ciśnienia, poziomowskaz procentowy, manometr oraz zawór poboru fazy ciekłej lub odwadniający. Armatura jest chroniona kołpakiem zamykanym na kłódkę.
165Jakie są zasady przechowywania butli gazowych 11 kg?
Odpowiedź: Butle przechowuje się w pozycji stojącej, zaworem do góry, z nakręconą nakrętką ochronną, w miejscach wentylowanych, z dala od źródeł ciepła i materiałów palnych, nigdy w piwnicach ani pomieszczeniach poniżej poziomu terenu. Butle zapasowe i puste przechowuje się poza mieszkaniem, w mieszkaniu mogą być tylko butle podłączone do urządzeń.
166Jak bezpiecznie transportować butle z gazem płynnym?
Odpowiedź: Butle przewozi się z zamkniętym zaworem i nakrętką ochronną, zabezpieczone przed przewróceniem i przetaczaniem, najlepiej w pozycji stojącej, w przewietrzanym pojeździe lub przestrzeni ładunkowej. Nie wolno przewozić butli w zamkniętej kabinie osobowej bez wentylacji, rzucać nimi ani wystawiać na działanie wysokiej temperatury.
167Co oznacza skrót CNG i jakie są cechy tego paliwa?
Odpowiedź: CNG to sprężony gaz ziemny, magazynowany w butlach wysokociśnieniowych pod ciśnieniem około 20-25 MPa, stosowany głównie jako paliwo do pojazdów. Zachowuje właściwości gazu ziemnego, jest lżejszy od powietrza, a wysokie ciśnienie magazynowania stwarza dodatkowe zagrożenie mechaniczne przy uszkodzeniu butli.
168Co oznacza skrót LNG i jakie są cechy tego paliwa?
Odpowiedź: LNG to skroplony gaz ziemny o temperaturze około minus 162 stopni Celsjusza, którego objętość jest około 600 razy mniejsza od objętości gazu. Przechowuje się go w izolowanych zbiornikach kriogenicznych; głównymi zagrożeniami są odmrożenia kriogeniczne, kruchość materiałów w niskiej temperaturze oraz szybkie odparowanie dużych ilości palnego gazu przy wycieku.
169Do czego służą stacje regazyfikacji LNG?
Odpowiedź: Stacje regazyfikacji magazynują LNG w zbiorniku kriogenicznym i zamieniają go z powrotem w postać gazową w parownicach, najczęściej atmosferycznych, po czym gaz po redukcji ciśnienia i nawonieniu kierowany jest do lokalnej sieci lub do zakładu. Stosuje się je tam, gdzie nie ma dostępu do sieci przesyłowej gazu.
170Do czego służy odparowywacz LPG i kiedy się go stosuje?
Odpowiedź: Odparowywacz to wymiennik ciepła, w którym faza ciekła propanu jest odparowywana za pomocą ciepła obcego, np. elektrycznie lub wodą grzewczą. Stosuje się go przy dużych poborach gazu, gdy naturalne odparowanie ze zbiornika jest niewystarczające, np. w instalacjach przemysłowych lub przy niskich temperaturach otoczenia.
171Jakie zagrożenia występują przy eksploatacji zbiorników i instalacji LPG?
Odpowiedź: Główne zagrożenia to wybuch i pożar wskutek wycieku gazu cięższego od powietrza, gromadzącego się w zagłębieniach, odmrożenia przy kontakcie z fazą ciekłą oraz rozerwanie zbiornika ogrzanego w pożarze, tzw. zjawisko BLEVE. Dlatego przy zbiorniku obowiązuje strefa zagrożenia wybuchem i zakaz używania ognia.
172Jak przebiega napełnianie przydomowego zbiornika LPG z autocysterny?
Odpowiedź: Kierowca-operator ustawia autocysternę w bezpiecznej odległości, uziemia ją i podłącza wąż do zaworu napełniania, po czym przetacza gaz, kontrolując poziomowskaz, aby nie przekroczyć 85% pojemności zbiornika. W czasie napełniania obowiązuje strefa bez ognia i osób postronnych, a po napełnieniu sprawdza się szczelność przyłącza.
173Dlaczego zbiornika LPG nie wolno napełniać powyżej 85% pojemności?
Odpowiedź: Ciecz propanowa silnie rozszerza się przy wzroście temperatury, a jest praktycznie nieściśliwa. Poduszka gazowa nad cieczą przejmuje ten przyrost objętości; przy przepełnieniu zbiornika wzrost temperatury spowodowałby gwałtowny wzrost ciśnienia i zadziałanie zaworu bezpieczeństwa lub rozerwanie zbiornika.
174Jakie kwalifikacje są wymagane do obsługi urządzeń do magazynowania paliw gazowych?
Odpowiedź: Wymagane jest świadectwo kwalifikacyjne grupy 3 obejmujące urządzenia do magazynowania paliw gazowych, a do napełniania zbiorników ciśnieniowych dodatkowo zaświadczenie kwalifikacyjne UDT dla osób napełniających. Prace wykonuje się zgodnie z instrukcją eksploatacji urządzenia.
175Jak postąpić przy wycieku gazu ze zbiornika lub butli LPG?
Odpowiedź: Należy usunąć wszelkie źródła zapłonu, zamknąć zawór, jeśli to możliwe, wyznaczyć strefę zagrożenia i ewakuować z niej ludzi, pamiętając, że gaz ściele się nisko i spływa do zagłębień. Następnie powiadomić straż pożarną 998 lub 112 oraz serwis; rozproszenie chmury gazu można wspomagać prądami rozproszonymi wody.
Aparatura kontrolno-pomiarowa i urządzenia sterujące
176Do czego służy manometr i jakie manometry stosuje się w gazownictwie?
Odpowiedź: Manometr służy do pomiaru ciśnienia gazu. W gazownictwie stosuje się manometry sprężynowe z rurką Bourdona do wyższych ciśnień, manometry membranowe i puszkowe do niskich ciśnień oraz U-rurki wodne do pomiaru ciśnień rzędu pojedynczych kPa, a także manometry elektroniczne w aparaturze rejestrującej.
177Omów zasadę działania gazomierza miechowego.
Odpowiedź: Gazomierz miechowy jest przyrządem objętościowym: gaz na przemian napełnia i opróżnia komory pomiarowe oddzielone elastycznymi przeponami, a ruch przepon poprzez mechanizm korbowy i zawory suwakowe napędza liczydło. Liczba cykli odpowiada objętości przepływającego gazu; gazomierze te stosuje się u odbiorców domowych.
178Gdzie stosuje się gazomierze rotorowe i turbinowe?
Odpowiedź: Gazomierze rotorowe, z dwoma obracającymi się tłokami w kształcie ósemek, oraz turbinowe, w których strumień gazu napędza wirnik turbinki, stosuje się do pomiaru dużych strumieni gazu u odbiorców przemysłowych i na stacjach gazowych. Gazomierze turbinowe wymagają stabilnego przepływu i odcinków prostych przed gazomierzem.
179Do czego służy korektor objętości przy gazomierzu?
Odpowiedź: Korektor przelicza objętość gazu zmierzoną w warunkach roboczych na objętość w warunkach bazowych, uwzględniając ciśnienie i temperaturę gazu, a w wersjach rozbudowanych także współczynnik ściśliwości. Dzięki temu rozliczenia dużych odbiorców są dokładne niezależnie od parametrów gazu.
180Co to jest eksplozymetr i do czego służy?
Odpowiedź: Eksplozymetr to przyrząd do pomiaru stężenia gazów palnych w powietrzu, wyskalowany w procentach dolnej granicy wybuchowości. Służy do kontroli atmosfery przed pracami gazoniebezpiecznymi i w ich trakcie, np. w wykopach, studzienkach i pomieszczeniach, aby ocenić zagrożenie wybuchem zanim stężenie osiągnie DGW.
181Na czym polega zasada działania eksplozymetru katalitycznego?
Odpowiedź: Czujnik katalityczny, tzw. pellistor, zawiera grzany platynowy element z katalizatorem, na którym gaz palny utlenia się bezpłomieniowo. Wydzielone ciepło podnosi temperaturę i rezystancję elementu, a zmiana rezystancji w układzie mostka jest miarą stężenia gazu. Czujnik do pracy wymaga obecności tlenu.
182Jak sprawdza się sprawność eksplozymetru i detektora gazu?
Odpowiedź: Przed użyciem sprawdza się stan baterii, zerowanie w czystym powietrzu i przeprowadza test reakcji na gaz. Okresowo, zgodnie z instrukcją producenta, wykonuje się kalibrację mieszanką wzorcową o znanym stężeniu, tzw. bump test i wzorcowanie, a wyniki dokumentuje. Przyrząd niesprawny lub po terminie kalibracji nie może być używany.
183Czym różni się eksplozymetr od detektora nieszczelności?
Odpowiedź: Eksplozymetr mierzy stężenie gazu w procentach DGW i służy do oceny zagrożenia wybuchem w atmosferze. Detektor nieszczelności jest bardziej czuły, wykrywa śladowe stężenia rzędu ppm i służy do lokalizowania miejsca wycieku na złączach instalacji lub nad trasą gazociągu.
184Do czego służy analizator spalin?
Odpowiedź: Analizator spalin mierzy skład spalin urządzenia gazowego: zawartość tlenu, tlenku węgla i dwutlenku węgla, temperaturę spalin oraz ciąg, i na tej podstawie wylicza współczynnik nadmiaru powietrza i sprawność spalania. Używa się go przy regulacji palników i przeglądach kotłów w celu zapewnienia bezpiecznego i ekonomicznego spalania.
185Jak działa domowy czujnik tlenku węgla i gdzie go montować?
Odpowiedź: Czujnik CO, najczęściej z sensorem elektrochemicznym, mierzy stężenie tlenku węgla w powietrzu i po przekroczeniu progu włącza głośny alarm. Montuje się go w pomieszczeniach z urządzeniami spalającymi paliwo, na wysokości oddychania lub zgodnie z instrukcją, w odległości 1-3 m od urządzenia; należy pamiętać o ograniczonej żywotności sensora, zwykle 5-10 lat.
186Gdzie montuje się domowy detektor metanu, a gdzie detektor propanu-butanu?
Odpowiedź: Detektor metanu montuje się wysoko, pod sufitem, około 30 cm od niego, bo metan jest lżejszy od powietrza i gromadzi się u góry. Detektor propanu-butanu montuje się nisko, około 30 cm nad podłogą, bo LPG jest cięższy od powietrza i ściele się przy podłodze.
187Co to jest legalizacja gazomierza i jak często się ją przeprowadza?
Odpowiedź: Legalizacja to urzędowe potwierdzenie, że gazomierz spełnia wymagania metrologiczne i może służyć do rozliczeń. Okres ważności legalizacji gazomierzy miechowych wynosi zgodnie z przepisami metrologicznymi 15 lat, po czym gazomierz wymienia się lub poddaje ponownej legalizacji.
188Jakie urządzenia sterujące i sygnalizacyjne stosuje się w obiektach gazowniczych?
Odpowiedź: Stosuje się przetworniki ciśnienia i temperatury, rejestratory, sterowniki telemetryczne przekazujące dane do dyspozytora, stacjonarne systemy detekcji gazu z sygnalizacją optyczno-akustyczną oraz zawory odcinające sterowane z systemów detekcji. W strefach zagrożenia wybuchem aparatura musi mieć wykonanie przeciwwybuchowe Ex, najczęściej iskrobezpieczne.
189Czym mierzy się niskie ciśnienie gazu w instalacji domowej podczas prób i regulacji?
Odpowiedź: Stosuje się manometr wodny U-rurkowy, w którym różnica poziomów słupa wody wskazuje ciśnienie, 1 kPa odpowiada około 10 cm słupa wody, albo elektroniczny mikromanometr cyfrowy. Pomiar wykonuje się na króćcu pomiarowym przy odbiorniku lub gazomierzu.
190Dlaczego przyrządy używane w strefach zagrożenia wybuchem muszą mieć cechę Ex?
Odpowiedź: Ponieważ zwykły przyrząd elektryczny może wytworzyć iskrę lub gorącą powierzchnię zdolną zapalić mieszaninę wybuchową. Urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym Ex, np. iskrobezpieczne, są tak zbudowane, że energia ich obwodów jest zbyt mała, aby zainicjować zapłon, co potwierdza certyfikat ATEX.
Awarie, zagrożenia i prace gazoniebezpieczne
191Jak klasyfikuje się prace gazoniebezpieczne?
Odpowiedź: Prace gazoniebezpieczne dzieli się na wykonywane na polecenie pisemne, czyli nietypowe i o dużym zagrożeniu, np. wcinki, odcinanie gazociągów, prace w komorach, oraz na prace typowe, wykonywane bez polecenia pisemnego na podstawie instrukcji, np. rutynowa wymiana gazomierza. Wykaz prac obu rodzajów ustala eksploatujący w instrukcjach.
192Co to są strefy zagrożenia wybuchem i jak się je oznacza dla gazów?
Odpowiedź: Strefa zagrożenia wybuchem to przestrzeń, w której może wystąpić mieszanina wybuchowa gazu z powietrzem. Dla gazów wyróżnia się strefę 0, gdzie atmosfera wybuchowa występuje stale lub długotrwale, strefę 1, gdzie może wystąpić w normalnej pracy, i strefę 2, gdzie występuje rzadko i krótkotrwale, np. przy awarii.
193Jaki sprzęt i narzędzia stosuje się w strefach zagrożenia wybuchem?
Odpowiedź: Stosuje się narzędzia nieiskrzące, np. z brązu berylowego lub mosiądzu, oraz elektronarzędzia, latarki i przyrządy pomiarowe w wykonaniu przeciwwybuchowym Ex zgodnym z ATEX. Zabronione jest używanie otwartego ognia, palenie tytoniu i wnoszenie zwykłych urządzeń elektrycznych, a odzież robocza powinna być antyelektrostatyczna.
194Jakimi metodami wykrywa się nieszczelności instalacji i sieci gazowych?
Odpowiedź: Nieszczelności wykrywa się elektronicznymi detektorami gazu oraz pokrywaniem złączy wodą mydlaną lub środkiem pianotwórczym, na trasach gazociągów także metodą wykrywania gazu w gruncie przez sączki i otwory sondażowe. Bezwzględnie zabronione jest szukanie nieszczelności otwartym ogniem.
195Dlaczego nigdy nie wolno sprawdzać szczelności otwartym ogniem?
Odpowiedź: Ponieważ przy nieszczelności wokół złącza może występować mieszanina gazu z powietrzem w granicach wybuchowości, którą płomień natychmiast zapali, powodując pożar lub wybuch. Bezpieczne metody to woda mydlana i detektor elektroniczny.
196Jak postąpić przy stwierdzeniu ulatniania się gazu w budynku wielorodzinnym?
Odpowiedź: Należy natychmiast zamknąć kurek główny, powiadomić pogotowie gazowe 992 i straż pożarną, zarządzić ewakuację mieszkańców, otworzyć okna i drzwi na klatkach schodowych oraz nie używać dzwonków, wind, przełączników i telefonów w strefie zagrożenia. Mieszkańców ostrzega się pukaniem do drzwi, a teren zabezpiecza do przyjazdu służb.
197Jak postąpić przy uszkodzeniu gazociągu podczas robót ziemnych?
Odpowiedź: Należy natychmiast przerwać pracę, wyłączyć silniki maszyn, usunąć ludzi i źródła ognia ze strefy zagrożenia, zabezpieczyć i oznakować teren oraz powiadomić pogotowie gazowe 992, straż pożarną i policję. Nie wolno samodzielnie zasypywać uszkodzenia ani zatykać wypływu; do przyjazdu służb kieruje się ruchem z bezpiecznej odległości.
198Jakie są objawy zatrucia tlenkiem węgla?
Odpowiedź: Pierwsze objawy to ból i zawroty głowy, szum w uszach, nudności, wymioty, osłabienie i przyspieszone tętno. Przy większych stężeniach dochodzi do zaburzeń świadomości, utraty przytomności, drgawek i śmierci; charakterystyczne bywa różowe zabarwienie skóry. Objawy łatwo pomylić z grypą, co opóźnia reakcję.
199Jak udzielić pomocy osobie zatrutej czadem w mieszkaniu?
Odpowiedź: Przed wejściem zadbać o własne bezpieczeństwo, otworzyć okna i drzwi, wyłączyć urządzenie spalające, następnie wynieść lub wyprowadzić poszkodowanego na świeże powietrze i wezwać pogotowie 999 lub 112. Przytomnego układamy wygodnie i zapewniamy dopływ powietrza, nieprzytomnego oddychającego w pozycji bocznej, a przy braku oddechu prowadzimy resuscytację.
200Kiedy palącego się gazu nie należy gasić?
Odpowiedź: Płomienia wydobywającego się z uszkodzonego gazociągu, zbiornika lub instalacji nie gasi się, dopóki nie można odciąć dopływu gazu. Zgaszenie płomienia przy trwającym wypływie spowoduje gromadzenie się gazu i powstanie chmury wybuchowej, która może eksplodować znacznie groźniej niż kontrolowany pożar. Gasi się dopiero po zamknięciu dopływu, a wcześniej chłodzi się otoczenie wodą.
201Jak prawidłowo przewietrzyć pomieszczenie, w którym ulatniał się gaz?
Odpowiedź: Należy otworzyć szeroko okna i drzwi, tworząc przeciąg, przy gazie ziemnym przewietrzać szczególnie górne partie pomieszczeń, a przy LPG dolne, pamiętając o zagłębieniach. Nie wolno używać wentylatorów elektrycznych w wykonaniu zwykłym, bo mogą zainicjować wybuch; wietrzenie prowadzi się do zaniku wskazań detektora.
202W jaki sposób odcina się dopływ gazu w sytuacji awaryjnej?
Odpowiedź: W mieszkaniu zamyka się kurek przed odbiornikiem i kurek główny przy budynku, w sieci dystrybucyjnej zamyka się zasuwy wydzielające awaryjny odcinek zgodnie ze schematem sieci, a na stacji gazowej armaturę odcinającą wlotową i wylotową. Odcięcia w sieci dokonują służby operatora na polecenie dyspozytora, powiadamiając odbiorców o przerwie w dostawie.
203Co to jest strefa zagrożenia przy awarii gazowej i jak się ją wyznacza?
Odpowiedź: Jest to obszar, w którym stężenie gazu lub możliwość jego rozprzestrzenienia stwarza niebezpieczeństwo wybuchu, pożaru lub zatrucia. Wyznacza się ją na podstawie pomiarów eksplozymetrem, uwzględniając kierunek wiatru, gęstość gazu i ukształtowanie terenu, oznacza taśmami i tablicami oraz usuwa z niej ludzi, pojazdy i źródła zapłonu.
204Dlaczego przy awarii gazociągu kontroluje się również pobliskie budynki i studzienki?
Odpowiedź: Ponieważ gaz z uszkodzonego gazociągu może migrować w gruncie, zwłaszcza pod zamarzniętą lub utwardzoną nawierzchnią, i wnikać do piwnic, kanałów oraz studzienek innych instalacji, gdzie gromadzi się i stwarza zagrożenie wybuchem z dala od miejsca awarii. Dlatego pomiarami obejmuje się otoczenie awarii, a zagrożone obiekty ewakuuje i wietrzy.
205Przy jakim wskazaniu eksplozymetru można prowadzić prace gazoniebezpieczne?
Odpowiedź: Prace można prowadzić, gdy stężenie gazu w miejscu pracy nie przekracza dopuszczalnej wartości określonej w instrukcji, przyjmuje się próg rzędu 10% dolnej granicy wybuchowości. Po przekroczeniu progu prace przerywa się, ludzi wycofuje, a wznowienie następuje po przewietrzeniu i ponownych pomiarach.
206Jakie zagrożenia występują przy pracach w wykopach na gazociągach?
Odpowiedź: Oprócz zagrożenia wybuchem i zatruciem występuje ryzyko zasypania przez obsunięcie się ścian wykopu, dlatego wykopy głębsze niż 1 m zabezpiecza się szalunkiem lub wykonuje ze skarpami, zapewnia bezpieczne zejścia i wyjścia oraz asekurację. Gaz cięższy od powietrza i mieszanina gazu z powietrzem mogą zalegać na dnie wykopu, co kontroluje się pomiarami.
207Czym różni się pożar gazu od wybuchu gazu?
Odpowiedź: Pożar to spalanie gazu wypływającego z nieszczelności, płomień jest umiejscowiony i stosunkowo przewidywalny. Wybuch to gwałtowne spalenie nagromadzonej mieszaniny gazu z powietrzem w granicach wybuchowości, z falą ciśnienia niszczącą konstrukcje. Dlatego groźniejsze od palącego się wypływu jest niekontrolowane gromadzenie się gazu.
208Jakie czynności wykonuje pogotowie gazowe po przyjeździe na miejsce zgłoszenia ulatniania gazu?
Odpowiedź: Pogotowie dokonuje pomiarów stężenia gazu detektorami, lokalizuje źródło wycieku, odcina dopływ gazu, zarządza w razie potrzeby ewakuację i przewietrzenie, zabezpiecza miejsce awarii i usuwa nieszczelność lub przekazuje ją do naprawy. Z czynności sporządza się dokumentację, a instalację uruchamia się po usunięciu przyczyny i sprawdzeniu szczelności.
209Jak zabezpiecza się miejsce awarii gazowej w pasie drogowym?
Odpowiedź: Teren wygradza się taśmami i zaporami, ustawia znaki drogowe i oświetlenie w wykonaniu bezpiecznym, w razie potrzeby zamyka ruch pojazdów, bo pracujący silnik jest źródłem zapłonu, i wyznacza objazdy we współpracy z policją. Osoby postronne usuwa się poza strefę zagrożenia wyznaczoną pomiarami.
210Jakie błędy użytkowników najczęściej prowadzą do zatruć tlenkiem węgla w mieszkaniach?
Odpowiedź: Najczęstsze błędy to zasłanianie i zaklejanie kratek wentylacyjnych, szczelne okna bez nawiewników, brak przeglądów kominiarskich i serwisu urządzeń, użytkowanie niesprawnych ogrzewaczy wody w małych łazienkach oraz długie kąpiele przy pracującym piecyku bez dopływu powietrza. Zapobiega im sprawna wentylacja, coroczne przeglądy i czujniki tlenku węgla.
Brak pytań pasujących do wyszukiwania. Zmień lub skróć szukaną frazę.
Jak wygląda egzamin na uprawnienia G3?
Egzamin przeprowadza komisja kwalifikacyjna powołana przez Prezesa URE. Jest to egzamin ustny – komisja zadaje pytania z zakresu wskazanego we wniosku (np. sieci gazowe, instalacje i odbiorniki o mocy powyżej 50 kW, stacje i punkty redukcyjne, aparatura kontrolno-pomiarowa) oraz z przepisów i zasad BHP, w tym prac gazoniebezpiecznych. Po zdanym egzaminie otrzymujesz świadectwo kwalifikacyjne E (eksploatacja) lub D (dozór), ważne 5 lat.
Jak korzystać z pytań?
Pytania są podzielone na działy – klikaj działy pod wyszukiwarką albo przewijaj całą listę. Odpowiedzi są widoczne od razu pod pytaniem. Wyszukiwarka przeszukuje treść pytań i odpowiedzi, np. wpisz „reduktor”, „THT” albo „próba szczelności”.
Najczęstsze pytania
Jak wygląda egzamin na uprawnienia gazowe G3?
Egzamin jest ustny i odbywa się przed komisją kwalifikacyjną. Komisja zadaje pytania z zakresu zaznaczonego we wniosku – m.in. sieci gazowe, instalacje gazowe, odbiorniki paliw gazowych, stacje redukcyjne – oraz z organizacji pracy, BHP i prac gazoniebezpiecznych. Nie ma testu pisemnego.
Czym różnią się uprawnienia E i D?
Uprawnienia E (eksploatacja) są dla osób, które bezpośrednio obsługują, konserwują, remontują, montują urządzenia lub wykonują pomiary. Uprawnienia D (dozór) są dla osób kierujących tymi pracami i sprawujących nadzór. Można zdawać oba zakresy na jednym egzaminie.
Jak długo ważne jest świadectwo kwalifikacyjne G3?
Świadectwo kwalifikacyjne jest ważne 5 lat od dnia zdania egzaminu. Po tym czasie egzamin trzeba zdać ponownie – warto wcześniej odświeżyć wiedzę z tej bazy pytań.
Jak zapisać się na kurs i egzamin G3 w Bydgoszczy?
ODEKA Ośrodek Doskonalenia Kadr prowadzi kursy przygotowawcze zakończone egzaminem kwalifikacyjnym G3 (E i D) przy ul. Toruńskiej 288 w Bydgoszczy. Terminy i ceny: tel. +48 608 041 101 lub +48 52 322 92 58, e-mail biuro@odeka.pl.
Pytania opracowane przez wykładowców ODEKA na podstawie zakresu egzaminów kwalifikacyjnych (ustawa Prawo energetyczne, rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji). Mają charakter przykładowy – komisja może formułować pytania inaczej.
